Straż Ochrony Kolei jest uzbrojoną i umundurowaną formacją porządkową działającą w strukturach spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Głównym celem SOK jest ochrona życia, zdrowia i mienia na obszarze kolejowym, w pociągach oraz innych pojazdach kolejowych. Działalność tej służby reguluje Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym.

Jak zostać funkcjonariuszem SOK?

Kandydaci do służby w Straży Ochrony Kolei muszą spełnić określone wymagania formalne. Służbę w SOK może pełnić osoba, która:

  • posiada obywatelstwo polskie oraz pełnię praw publicznych,
  • posiada co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe,
  • ma ukończone 21 lat,
  • wykazuje zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacji uzbrojonej, stwierdzoną przez uprawnionego lekarza i psychologa,
  • nie była karana za przestępstwo umyślne,
  • posiada uregulowany stosunek do służby wojskowej.

Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje weryfikację złożonych dokumentów, rozmowę wstępną, test sprawności fizycznej oraz szczegółowe badania medyczne i psychologiczne, uwzględniające wymogi dotyczące dostępu do broni palnej. Po przejściu rekrutacji kandydat zostaje zatrudniony i skierowany na kilkumiesięczny kurs podstawowy w Ośrodku Szkolenia SOK, który kończy się egzaminem państwowym.

Status prawny i codzienne obowiązki

Stosunek pracy funkcjonariusza SOK opiera się na umowie o pracę z zarządcą infrastruktury (PKP PLK S.A.).

Pomimo braku statusu funkcjonariusza publicznego w rozumieniu ustaw mundurowych, podczas wykonywania czynności służbowych strażnicy SOK korzystają z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.

Do głównych uprawnień SOK należy legitymowanie osób, nakładanie mandatów karnych za wykroczenia na obszarze kolejowym, stosowanie środków przymusu bezpośredniego (pałki służbowe, kajdanki, gaz, paralizatory) oraz użycie broni palnej w określonych ustawą przypadkach. SOK ściśle współpracuje z Policją, Strażą Graniczną oraz urzędami celno-skarbowymi w zakresie zwalczania przestępczości kradzieżowej i dewastacji infrastruktury.

Wynagrodzenie i kwestie emerytalne

Wynagrodzenie funkcjonariusza SOK ustalane jest w oparciu o Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy obowiązujący w PKP PLK S.A. Składa się z pensji zasadniczej, dodatku za staż pracy, dodatku szkodliwego lub niebezpiecznego, premii oraz dodatków za pracę w nocy i w dni wolne.

Straż Ochrony Kolei nie należy do mundurowego systemu emerytalnego MSWiA/MON. Strażnicy SOK są ubezpieczeni w ZUS i przechodzą na emeryturę na ogólnych zasadach, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego — chyba że przysługują im uprawnienia do emerytury pomostowej z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Zakończenie pracy w SOK

Rozwiązanie umowy o pracę następuje zgodnie z przepisami Kodeksu pracy oraz Ustawy o transporcie kolejowym. Przyczynami wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy mogą być: utrata zdrowia lub brak pozytywnego orzeczenia psychologicznego na broń, skazanie za przestępstwo, naruszenie obowiązków pracowniczych bądź złożenie wypowiedzenia przez strażnika.