Straż Miejska (lub Gminna) to samorządowa, umundurowana formacja powołana do ochrony porządku publicznego na terenie danej gminy. Nie jest służbą państwową, a jej funkcjonariusze są pracownikami samorządowymi. Z tego powodu w Straży Miejskiej nie używa się pojęcia korpusów wojskowych czy stopni służbowych, lecz grup stanowisk.

Grupy stanowisk i zakres zadań

Grupa stanowisk wykonawczych

aplikant, młodszy strażnik, strażnik, starszy strażnik

Pierwsza linia służby: codzienne patrole uliczne, reagowanie na zakłócanie spokoju i porządku publicznego, kontrolowanie ruchu drogowego (m.in. nieprawidłowe parkowanie), egzekwowanie przepisów o ochronie środowiska (np. spalanie odpadów, nielegalne wysypiska) oraz nakładanie mandatów.

Grupa stanowisk specjalistycznych

młodszy specjalista, specjalista, starszy specjalista, młodszy inspektor, inspektor, starszy inspektor

Eksperci i specjaliści: obsługa miejskiego monitoringu, prowadzenie działań profilaktycznych w szkołach, obsługa oskarżeń w sprawach o wykroczenia przed sądami oraz prowadzenie skomplikowanych postępowań wyjaśniających.

Grupa stanowisk dowódczych

zastępca kierownika, kierownik referatu lub sekcji, zastępca naczelnika, naczelnik

Nadzór i organizacja pracy w terenie: kierowanie zmianami patroli, dowodzenie referatami dzielnicowymi lub specjalistycznymi (np. ekologicznym, ruchu drogowego) oraz koordynowanie zabezpieczenia imprez masowych i wydarzeń miejskich.

Grupa stanowisk kierowniczych

zastępca komendanta, komendant

Zarządzanie całą jednostką Straży Miejskiej na terenie gminy: planowanie budżetu, reprezentowanie formacji, wyznaczanie priorytetów bezpieczeństwa we współpracy z wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta oraz Policją.

Zasady awansu

Awanse w Straży Miejskiej nie wynikają z pragmatyk wojskowych czy policyjnych — reguluje je Ustawa o pracownikach samorządowych, Ustawa o strażach gminnych oraz wewnętrzny regulamin danej jednostki.

  • Staż pracy i poziom wykształcenia — wymagane jest odsłużenie określonego czasu na danym stanowisku. Aplikant przechodzi na stanowisko młodszego strażnika po odbyciu kilkumiesięcznego szkolenia podstawowego i zdanym egzaminie. Wyższe stanowiska specjalistyczne i kierownicze wymagają wyższego wykształcenia.
  • Ocena okresowa — podstawą awansu na wyższe stanowisko jest pozytywna ocena pracownicza wystawiana przez przełożonych.
  • Brak kar dyscyplinarnych — wzorowa postawa etyczna i brak postępowań dyscyplinarnych są formalnym warunkiem ubiegania się o awans.
  • Dostępność etatu i budżet — awans stanowiskowy oraz płacowy zależy od struktury etatowej i środków finansowych przewidzianych w budżecie danej gminy.