Straż miejska jest samorządową jednostką organizacyjną, a jej pracownicy — mimo noszenia munduru i stosowania środków przymusu bezpośredniego — są zatrudniani na podstawie umowy o pracę jako pracownicy samorządowi. Z tego względu nie stosuje się do nich odrębnych pragmatyk dyscyplinarnych (takich jak w Policji czy Wojsku), a ich odpowiedzialność opiera się na przepisach Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, Ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych oraz Kodeksu pracy.

Przesłanki odpowiedzialności

Strażnik miejski ponosi odpowiedzialność za uchybienie podstawowym obowiązkom pracowniczym, nieprzestrzeganie regulaminu pracy lub naruszenie godności stanowiska. W praktyce do naruszenia obowiązków dochodzi w szczególności w przypadku:

  • odmowy wykonania lub nienależytego wykonania polecenia przełożonego (chyba że jest ono sprzeczne z prawem),
  • zaniechania podjęcia interwencji w sytuacji zagrożenia porządku publicznego lub bezpieczeństwa obywateli,
  • przekroczenia uprawnień, w tym nieuzasadnionego lub niewspółmiernego użycia środków przymusu bezpośredniego,
  • samowolnego opuszczenia rejonu służbowego lub nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy,
  • stawienia się do pracy po spożyciu alkoholu lub innych środków odurzających albo ich spożywania w czasie pracy,
  • zaniedbań w dysponowaniu sprzętem służbowym, środkami łączności lub bronią palną (jeśli występuje na wyposażeniu jednostki),
  • zachowania uchybiającego godności munduru i dobremu imieniu jednostki.

Niezależnie od odpowiedzialności pracowniczej, za popełnienie przestępstwa (np. przekroczenie uprawnień z art. 231 Kodeksu karnego) strażnik odpowiada karnie przed sądem powszechnym.

Kary porządkowe i środki pracownicze

Przepisy nie przewidują dla strażników miejskich odrębnego katalogu kar dyscyplinarnych. Pracodawca (Komendant Straży) może stosować wyłącznie środki przewidziane w prawie pracy.

Kary porządkowe (art. 108 Kodeksu pracy)

  • Upomnienie — za lżejsze naruszenia porządku i regulaminu pracy.
  • Nagana — za poważniejsze uchybienia obowiązkom pracowniczym.
  • Kara pieniężna — nakładana wyłącznie w przypadkach określonych w Kodeksie pracy (np. nieusprawiedliwiona nieobecność, opuszczenie pracy bez zgody, stawienie się w stanie nietrzeźwości).

Środki ze stosunku pracy

Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 Kodeksu pracy) — tzw. zwolnienie dyscyplinarne, stosowane w przypadku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, popełnienia przestępstwa uniemożliwiającego dalszą pracę lub zawinionej utraty uprawnień niezbędnych do wykonywania zawodu strażnika.

Wszelkie decyzje o zmianie stanowiska, obniżeniu wynagrodzenia czy wycofaniu upoważnień mandatowych są decyzjami kadrowo-organizacyjnymi pracodawcy lub organu gminy, a nie karami dyscyplinarnymi.

Przebieg procedury

Procedura nakładania kar porządkowych przebiega według zasad Kodeksu pracy:

  1. Wszczęcie czynności wyjaśniających — po wpłynięciu skargi, wniosku przełożonego lub ujawnieniu zdarzenia Komendant (lub wyznaczona osoba) ustala przebieg zdarzenia, m.in. analizując nagrania z kamer nasobnych (body-cam), monitoringu czy dokumentację z interwencji.
  2. Obowiązkowe wysłuchanie pracownika — kara porządkowa nie może być nałożona bez uprzedniego wysłuchania strażnika i umożliwienia mu złożenia wyjaśnień.
  3. Terminy nałożenia kary — kara porządkowa nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia.
  4. Zawiadomienie na piśmie — pracodawca zawiadamia strażnika o ukaraniu na piśmie, wskazując rodzaj naruszenia, datę jego popełnienia oraz pouczenie o prawie i terminie wniesienia sprzeciwu.

Procedura odwoławcza (sąd pracy)

Spory ze stosunku pracy strażników miejskich rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy), a nie sądy administracyjne:

  • Sprzeciw do pracodawcy — od nałożonej kary porządkowej strażnikowi przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do Komendanta w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia.
  • Wystąpienie do sądu pracy — jeżeli pracodawca odrzuci sprzeciw, strażnik ma 14 dni (od dnia doręczenia zawiadomienia o odrzuceniu sprzeciwu) na wystąpienie do sądu pracy o uchylenie kary.
  • Odwołanie od zwolnienia (art. 52 KP) — w przypadku rozwiązania umowy bez wypowiedzenia strażnik wnosi pozew do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma.

Zatarcie kary porządkowej

Odpis zawiadomienia o ukaraniu karą porządkową usuwa się z akt osobowych strażnika (kara ulega zatarciu) po upływie 1 roku nienagannej pracy. Pracodawca może z własnej inicjatywy lub na wniosek reprezentującej strażnika zakładowej organizacji związkowej uznać karę za niebyłą przed upływem tego terminu.