Wypadek w trakcie wykonywania zadań służbowych, na terenie jednostki wojskowej, na poligonie lub w drodze do i z miejsca pełnienia służby wiąże się z uruchomieniem ściśle określonej procedury administracyjno-prawnej. Prawidłowe i terminowe dopełnienie formalności przez żołnierza oraz jego przełożonych ma kluczowe znaczenie dla ustalenia związku zdarzenia ze służbą wojskową, zachowania prawa do 100% uposażenia w okresie niezdolności do pracy oraz uzyskania jednorazowego odszkodowania.

Kwestie te reguluje w szczególności Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz stosowne rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej.

Czym jest wypadek w związku ze służbą wojskową?

Za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby wojskowej uważa się nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas lub w związku z:

  • wykonywaniem obowiązków służbowych lub poleceń przełożonych,
  • reagowaniem na zagrożenia i ratowaniem ludzi lub mienia państwowego bądź społecznego z narażeniem życia lub zdrowia,
  • uczestnictwem w ćwiczeniach, poligonach, misjach poza granicami państwa oraz zgrupowaniach kondycyjnych,
  • odbywaniem drogi do miejsca pełnienia służby i z powrotem.

Procedura powypadkowa krok po kroku

1. Zgłoszenie zdarzenia i udzielenie pierwszej pomocy

  • Obowiązek meldunkowy — żołnierz, który uległ wypadkowi (jeśli stan zdrowia na to zezwala) lub świadek zdarzenia ma obowiązek niezwłocznie powiadomić bezpośredniego przełożonego, np. dowódcę drużyny, plutonu czy dyżurnego jednostki.
  • Wypadek w drodze — jeżeli do zdarzenia doszło w drodze do lub z jednostki, powiadomienie przełożonego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, najpóźniej po udzieleniu pierwszej pomocy medycznej.

2. Powołanie Wojskowej Komisji Powypadkowej

Dowódca jednostki wojskowej (lub organ przełożony) po powzięciu wiadomości o wypadku wydaje rozkaz o wszczęciu postępowania powypadkowego i powołuje Wojskową Komisję Powypadkową.

Do zadań komisji należy:

  • oględziny miejsca zdarzenia oraz sprzętu i uzbrojenia,
  • przesłuchanie poszkodowanego żołnierza oraz świadków,
  • zabezpieczenie rozkazów wyjazdu, dzienników działań, zapisów z kamer oraz opinii lekarskich,
  • ustalenie dokładnych przyczyn i okoliczności wypadku.

3. Sporządzenie i zatwierdzenie protokołu powypadkowego

Komisja powypadkowa sporządza protokół powypadkowy w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia zdarzenia. W sprawach skomplikowanych termin ten może ulec przedłużeniu decyzją dowódcy.

  • Prawo wglądu i zastrzeżeń — poszkodowany żołnierz ma prawo zapoznać się z treścią protokołu przed jego zatwierdzeniem. W terminie 7 dni od doręczenia projektu protokołu ma prawo zgłosić do niego pisemne zastrzeżenia i uwagi.
  • Zatwierdzenie — protokół zatwierdza dowódca jednostki wojskowej.

Prawa i świadczenia przysługujące poszkodowanemu żołnierzowi

1. 100% uposażenia na zwolnieniu lekarskim

Za cały okres niezdolności do służby będącej następstwem wypadku w służbie (lub w drodze do niej i z powrotem) żołnierzowi przysługuje 100% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym — zwolnienie lekarskie nie ulega obniżeniu do 80%.

2. Pokrycie kosztów leczenia, rehabilitacji i sprzętu

Poszkodowanemu żołnierzowi przysługuje pełny zwrot kosztów zakupu leków, wyrobów medycznych, stabilizatorów, protez oraz zabiegów rehabilitacyjnych w zakresie, w jakim nie zostały one pokryte ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

3. Jednorazowe odszkodowanie pieniężne

Po zakończeniu leczenia i rehabilitacji żołnierz kierowany jest przed właściwą Wojskową Komisję Lekarską (WKL).

  • Wyliczenie stawki — odszkodowanie przyznaje się za każdy 1% stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Stawka za 1% uszczerbku jest waloryzowana corocznie i ustalana w oparciu o przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej.
  • Zwiększenie odszkodowania — w przypadku uznania żołnierza za całkowicie niezdolnego do służby oraz do samodzielnej egzystencji wskutek wypadku, kwota odszkodowania ulega ryczałtowemu zwiększeniu.

4. Renta wojskowa i odprawa przy trwałej niezdolności do służby

Jeśli WKL orzeknie trwałą niezdolność do pełnienia służby wojskowej (kategoria niezdolności „N”):

  • żołnierzowi przysługuje wojskowa renta inwalidzka wymierzana na korzystniejszych warunkach, z tytułu wypadku w służbie,
  • przysługuje odprawa w związku ze zwolnieniem ze służby z przyczyn zdrowotnych, zależna od wysługi lat.

Kiedy odszkodowanie nie przysługuje?

Świadczenia odszkodowawcze nie zostaną przyznane, jeżeli w toku postępowania powypadkowego zostanie udowodnione, że:

  1. wyłączną przyczyną wypadku było umyślne lub rażąco niedbałe naruszenie przepisów albo rozkazów przez poszkodowanego żołnierza,
  2. żołnierz spowodował wypadek, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających i substancji psychotropowych,
  3. uszczerbek na zdrowiu był wynikiem celowego samouszkodzenia.

Procedura odwoławcza

  • Odwołanie od orzeczenia WKL — jeżeli Wojskowa Komisja Lekarska zaniżyła procent uszczerbku na zdrowiu lub nie dopatrzyła się związku urazu ze służbą, żołnierzowi przysługuje odwołanie do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.
  • Odwołanie do sądu — od decyzji Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji (WCR) lub organu finansowego ustalającej wysokość odszkodowania przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sądu powszechnego) w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.

Postępowanie przed sądem jest dla żołnierza wolne od opłat sądowych.