Kształcenie przyszłych oficerów odbywa się w czterech głównych akademiach wojskowych: WAT w Warszawie, AWL we Wrocławiu, AMW w Gdyni oraz LAW w Dęblinie. Ustawa o obronie Ojczyzny wprowadziła zasadę, że studia wojskowe dzielą się na dwa zupełnie różne pod względem prawnym etapy: pierwszy rok to dobrowolna zasadnicza służba wojskowa, a od drugiego roku studenci stają się żołnierzami zawodowymi.
Rekrutacja i warunki formalne
O przyjęcie na studia wojskowe może ubiegać się osoba, która zdała egzamin maturalny, posiada obywatelstwo polskie, jest niekarana za przestępstwo umyślne, ma nieposzlakowaną opinię oraz odpowiednią zdolność fizyczną i psychiczną. Ustawa dopuszcza rekrutację osób, które nie ukończyły jeszcze 18. roku życia, pod warunkiem że pełnoletność osiągną do końca roku kalendarzowego, w którym prowadzona jest rekrutacja.
Sam proces rekrutacji składa się z kilku etapów:
- Rejestracja online — założenie konta w Portalu Rekrutacyjnym Wojska Polskiego.
- Wizyta w WCR — złożenie wniosku o powołanie do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w trakcie kształcenia.
- Badania — przejście badań lekarskich i psychologicznych, podobnie jak przy standardowej rekrutacji do wojska.
- Egzaminy na uczelni — test sprawności fizycznej, rozmowa kwalifikacyjna oraz ewentualne testy specjalistyczne (np. badania w Wojskowym Instytucie Medycyny Lotniczej dla przyszłych pilotów w LAW).
Droga podchorążego: od kandydata do oficera
Ustawa o obronie Ojczyzny precyzyjnie definiuje status studenta-podchorążego na poszczególnych latach nauki.
Szkolenie podstawowe i przysięga
Po przyjęciu na uczelnię student rozpoczyna tzw. „unitarkę” — trwające do 28 dni szkolenie podstawowe. Kończy się ono złożeniem przysięgi wojskowej i otrzymaniem książeczki wojskowej. Jeśli student składał przysięgę wcześniej, ten etap go omija.
Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa
Przez cały pierwszy rok studiów podchorąży pełni dobrowolną zasadniczą służbę wojskową w trakcie kształcenia. Na tym etapie student otrzymuje bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie, umundurowanie oraz comiesięczne uposażenie na poziomie najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego.
Wniosek i umowa z MON
Aby kontynuować naukę na drugim roku, podchorąży musi złożyć wniosek o powołanie do zawodowej służby wojskowej oraz podpisać umowę z Ministerstwem Obrony Narodowej. Umowa ta określa m.in. warunki zwrotu kosztów wyżywienia, zakwaterowania i nauki, gdyby student zdecydował się zrezygnować ze studiów na własne życzenie lub został z nich dyscyplinarnie relegowany.
Zawodowa służba wojskowa w trakcie kształcenia
Z dniem rozpoczęcia drugiego roku studiów podchorąży staje się żołnierzem zawodowym w trakcie kształcenia. Posiada pełne prawa żołnierza zawodowego (z pewnymi wyjątkami ustawowymi, np. dotyczącymi niektórych dodatków mieszkaniowych), a jego uposażenie wynosi 100% najniższego uposażenia żołnierza zawodowego. Kwota ta rośnie wraz z kolejnymi latami studiów i awansami na wyższe stopnie wojskowe — np. kaprala, plutonowego czy sierżanta podchorążego.
Promocja oficerska
Studia kończą się obroną pracy dyplomowej (magisterskiej lub inżynierskiej) oraz zdaniem egzaminu oficerskiego. Absolwent zostaje mianowany na pierwszy stopień oficerski — podporucznika — i jako żołnierz zawodowy otrzymuje natychmiastowe skierowanie (przydział służbowy) na konkretne stanowisko oficerskie w jednostce wojskowej.
Co w przypadku rezygnacji?
Ustawa bardzo rygorystycznie podchodzi do kwestii dyscypliny budżetowej. Jeżeli student pełniący zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia (od II roku wzwyż) zostanie skreślony z listy studentów lub sam zrezygnuje:
- Z mocy prawa zostaje natychmiast zwolniony z zawodowej służby wojskowej — chyba że zadeklaruje chęć dalszej służby w korpusie szeregowych lub podoficerów na standardowym stanowisku w jednostce.
- Jest zobowiązany do zwrotu kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, proporcjonalnie do czasu, jaki pozostał mu do odpracowania w wojsku. Standardowo żołnierz ma obowiązek odsłużyć w armii tyle lat, ile trwały jego studia.