Stosunek służbowy żołnierza zawodowego powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby. Ustawa o obronie Ojczyzny zastąpiła dotychczasową służbę kontraktową i stałą jedną, jednolitą zawodową służbą wojskową pełnioną na czas nieokreślony. Decyzja o powołaniu jest zawsze uzależniona od aktualnych potrzeb Sił Zbrojnych.

Wymagania formalne wobec kandydatów

Zgodnie z ustawą, do zawodowej służby wojskowej może być powołana osoba, która spełnia ogólne warunki dla żołnierzy RP (posiada obywatelstwo polskie, nieposzlakowaną opinię, zdolność fizyczną i psychiczną do służby) oraz spełnia wymogi dla konkretnego korpusu kadry:

  • Korpus szeregowych: wymagane wykształcenie co najmniej podstawowe, gimnazjalne, zasadnicze zawodowe lub branżowe, a także odpowiednie przygotowanie zawodowe, kwalifikacje lub umiejętności przydatne w wojsku. Kandydat musi również odbyć wcześniej czynną służbę wojskową (np. dobrowolną zasadniczą służbę wojskową — DZSW).
  • Korpus podoficerów: wymagane wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe oraz posiadanie stopnia wojskowego podoficera (lub ukończenie odpowiedniego kształcenia w szkole podoficerskiej).
  • Korpus oficerów: wymagany tytuł zawodowy co najmniej magistra (lub równorzędny) oraz posiadanie stopnia wojskowego równego lub bezpośrednio niższego od stopnia etatowego stanowiska, na które ma być wyznaczony (albo ukończenie akademii wojskowej).

Ścieżki wejścia do zawodowej służby wojskowej

Ustawa o obronie Ojczyzny uprościła system rekrutacji, dzieląc go na dwie główne drogi.

Ścieżka A: bezpośrednia — dla osób z uregulowanym stosunkiem do służby

Przeznaczona dla osób, które są już żołnierzami rezerwy (np. ukończyły dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, terytorialną służbę wojskową przez co najmniej 2 lata, bądź były wcześniej żołnierzami zawodowymi). Przechodzą one procedurę rekrutacyjną opisaną poniżej.

Ścieżka B: poprzez kształcenie wojskowe — dla osób bez wcześniejszego przeszkolenia

Kandydat składa wniosek o przyjęcie na studia na uczelni wojskowej, do szkoły podoficerskiej, centrum lub ośrodka szkolenia. Na czas kształcenia kandydat zostaje powołany do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (w okresie szkolenia podstawowego), a następnie pełni służbę jako żołnierz zawodowy w trakcie nauki — studenci akademii wojskowych od drugiego roku stają się żołnierzami zawodowymi.

Procedura rekrutacyjna krok po kroku

Dla osób, które posiadają już status żołnierza rezerwy lub kończą dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, procedura ubiegania się o powołanie wygląda następująco:

  1. Złożenie wniosku o powołanie. Kandydat składa wniosek do dowolnie wybranego Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji (WCR). Do wniosku dołącza m.in. odpisy dokumentów potwierdzających wykształcenie, oświadczenie o nieprowadzeniu postępowania karnego oraz dokumenty poświadczające dodatkowe kwalifikacje (np. prawo jazdy, certyfikaty językowe).
  2. Weryfikacja formalna i opiniowanie. Jeśli wniosek dotyczy konkretnego stanowiska w jednostce, dowódca tej jednostki opiniuje wniosek kandydata i przesyła go do właściwego Szefa WCR. Następuje formalna weryfikacja dokumentacji i niekaralności.
  3. Badania lekarskie i psychologiczne. Szef WCR kieruje kandydata na badania w celu ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej. Zdolność tę orzekają Wojskowa Komisja Lekarska (WKL) oraz Wojskowa Pracownia Psychologiczna. Uzyskanie odpowiednich orzeczeń o braku przeciwwskazań jest warunkiem bezwzględnym.
  4. Wydanie rozkazu personalnego o powołaniu. Po pomyślnym przejściu badań właściwy organ wydaje rozkaz personalny o powołaniu do zawodowej służby wojskowej. Organ wydający rozkaz zależy od stopnia etatowego stanowiska — np. dla oficerów młodszych jest to szef komórki kadrowej MON, dla najwyższych stopni Minister Obrony Narodowej. Rozkaz określa dokładny termin rozpoczęcia służby oraz stanowisko służbowe.
  5. Stawienie się w jednostce i rozpoczęcie służby. Stosunek służbowy żołnierza zawodowego nawiązuje się z dniem stawienia się w jednostce wojskowej wskazanym w rozkazie. Fakt ten jest oficjalnie stwierdzany przez dowódcę jednostki w rozkazie dziennym, co uruchamia m.in. prawo do uposażenia i innych świadczeń.

Ważne skutki prawne powołania

Powołanie do zawodowej służby wojskowej niesie za sobą określone konsekwencje w sferze cywilnej kandydata:

  • Rozwiązanie stosunku pracy. Z dniem powołania dotychczasowy stosunek pracy kandydata nie wygasa natychmiast — pracownik zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym ma się stawić do służby. Następnie stosunek pracy wygasa (chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, np. w przypadku powołania z urzędu).
  • Mianowanie na stopień. Jeśli powołanie następuje w trakcie kształcenia wojskowego, żołnierz po ukończeniu nauki i zdaniu egzaminów zostaje mianowany odpowiednio na pierwszy stopień podoficerski lub oficerski i automatycznie skierowany do pełnienia zawodowej służby na czas nieokreślony.