Awanse w strukturach Straży Granicznej stanowią istotny element pragmatyki służbowej, wpływając bezpośrednio na zakres odpowiedzialności funkcjonariusza, stopień służbowy oraz wysokość otrzymywanego uposażenia. Kwestie nadawania stopni oraz wyznaczania na wyższe stanowiska służbowe reguluje Rozdział 7 Ustawy o Straży Granicznej oraz odpowiednie rozporządzenie MSWiA.
Piony awansu w Straży Granicznej
Przepisy prawa przewidują dwa niezależne tryby awansowania funkcjonariuszy:
- Awans w stopniu służbowym — polega na nadaniu kolejnego, wyższego stopnia w ramach posiadanego korpusu lub przejściu do wyższego korpusu (np. z korpusu chorążych do korpusu oficerów).
- Awans na stanowisko służbowe — przeniesienie lub wyznaczenie na wyższe stanowisko w hierarchii organizacyjnej (np. z młodszego kontrolera na kontrolera lub kierownika grupy).
Wymagania formalne przy mianowaniu na wyższy stopień
Mianowanie na wyższy stopień służbowy następuje z okazji Święta Straży Granicznej (16 maja) lub Narodowego Święta Niepodległości (11 listopada). Aby uzyskać awans, funkcjonariusz musi spełniać ustawowe kryteria:
- Wysługa lat — staż w dotychczasowym stopniu. Ustawa definiuje minimalne okresy służby wymagane do mianowania na wyższy stopień:
- w korpusie szeregowych (szeregowy SG, starszy szeregowy SG) — po 1 roku służby w każdym stopniu,
- w korpusie podoficerów (od kaprala SG do starszego chorążego sztabowego SG) — od 1 roku do 4 lat na poszczególnych stopniach,
- w korpusie chorążych (młodszy chorąży SG, chorąży SG, starszy chorąży SG, chorąży sztabowy SG) — po 3 lub 4 lata w zależności od stopnia,
- w korpusie oficerów — od 3 do 4 lat w stopniach młodszych oraz do 5 lat w stopniach starszych.
- Należyte wykonywanie obowiązków. Podstawą wniosku awansowego jest pozytywna opinia służbowa oraz brak niezatartych kar dyscyplinarnych.
- Kwalifikacje zawodowe. Nadanie pierwszego stopnia w wyższym korpusie wymaga ukończenia właściwego przeszkolenia zawodowego — np. kursu dla podoficerów, chorążych lub przeszkolenia oficerskiego w ośrodku szkolenia SG.
Awans przedterminowy i przeszkody w awansowaniu
W szczególnie uzasadnionych przypadkach, za wybitne zasługi w ochronie granicy państwowej lub wykazaną odwagę, Komendant Główny Straży Granicznej może mianować funkcjonariusza na wyższy stopień przed upływem wymaganego okresu służby — nie wcześniej jednak niż po odsłużeniu połowy tego czasu.
Wszczęcie przeciwko funkcjonariuszowi postępowania karnego lub dyscyplinarnego obliguje przełożonego do wstrzymania nadania wyższego stopnia służbowego aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.